Ο Επίκουρος γεννήθηκε στη Σάμο το 341 π.Χ και θεμελίωσε τη δική του φιλοσοφία, η οποία έχει αρκετούς ακολούθους στις μέρες μας σε όλο τον κόσμο. Το 306 π.Χ εγκαταστάθηκε στην Αθήνα ιδρύοντας τη δική του σχολή, τον περίφημο Κήπο. Εκεί διέμεινε ο φιλόσοφος μέχρι τον θάνατό του, σε μια ιδιαίτερα ανοιχτή σχολή για τα δεδομένα της εποχής, καθώς γινόντουσαν δεκτοί οι δούλοι και οι γυναίκες, συντηρώντας κάποιου είδους κοινόβιο. Η καλή ζωή για τον Επίκουρο περιλαμβάνει φίλους και περιέργεια για τον φυσικό κόσμο και την λειτουργία του. Μπορείς να αισθανθείς τη σπουδαιότητα της ζωής χωρίς τη θρησκευτική πίστη όπως την εννοούμε συνήθως. Ο επικουρισμός από την αρχαιότητα έχει την υπόσταση ενός τρόπου ζωής. Όλοι μας ακολουθούμε ένα life motif ακόμα και αν δεν το συνειδητοποιούμε ή δεν το εντάσσουμε σε κάποια συγκεκριμένη ομάδα. Οι ηθικές και οι πολιτικές μας αξίες δείχνουν τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τον κόσμο, ακόμα και αν αυτό γίνεται πολλές φορές ασυνείδητα. Όλες οι αυτές οι σκέψεις και οι τάσεις μπορούν να αναδυθούν μέσω της φιλοσοφικής ανάλυσης και να εξεταστούν. Κάποιες θα βελτιωθούν και θα εμπλουτιστούν, άλλες θα απορριφθούν και θα αλλάξουν.
Ο Επίκουρος φαίνεται πως ήταν από τους πρώτους Έλληνες φιλοσόφους που κατάλαβε πως η φιλοσοφία δύναται να παρουσιάσει στρατηγικές για την αντιμετώπιση βασικών απειλών, όπως λόγου χάρη ο φόβος της αποτυχίας, η ματαιότητα, που εμποδίζουν την ανθρώπινη ευτυχία. Ο δρόμος για την ευδαιμονία περνάει μέσα από την ηδονή. Την ηδονή που σηματοδοτεί την παύση του πόνου, ψυχικού και σωματικού. Και για να επιτευχθεί αυτό, χρειάζεται να οριοθετήσουμε τις ανάγκες μας σε αυτές που πραγματικά είναι αναγκαίες, όπως η τροφή και η στέγη, στις άλλες που είναι φυσικές αλλά μη αναγκαίες όπως η σεξουαλική επαφή, και σε αυτές που δεν είναι ούτε φυσικές ούτε αναγκαίες, όπως η δόξα και τα πλούτη. Για να κατακτήσει την ηδονή ένας επικούρειος παύει να επιθυμεί πράγματα που υπερβαίνουν τις άμεσες υλικές ανάγκες, επιδιώκοντας την αταραξία. Έτσι αρνείται κάθε περιττή σχέση, όπως τον γάμο ή την πολιτική ζωή. Για έναν επικούρειο οι φίλοι είναι η μεγαλύτερη πηγή ηδονής στη ζωή.
Η ανθρώπινη φύση και οι δυνατότητές της μπορούν να βλάψουν τους άλλους, γι’ αυτό είναι απαραίτητες οι ηθικές συμβάσεις. Το να είμαστε ηθικοί σημαίνει ότι προτιμάμε τη δικαιοσύνη, το σεβασμό, τη συμπόνια και επιθυμούμε την αποδοχή από τους άλλους, μια επιθυμία εσωτερικευμένη ως αποδοχή από τον εαυτό μας. Για τον Επίκουρο η δραστηριότητα που μας ικανοποιεί περισσότερο είναι εκείνη που μεταβάλλει την άγνοια σε γνώση, εκείνη που αναζητά την αρμονία και την ομορφιά στον κόσμο, που διορθώνει τις βλάβες. Στο σύμπαν των επικούρειων οι θεοί δεν έχουν καμιά επίδραση στη ζωή των ανθρώπων, οπότε όποιος φόβος θεϊκός είναι αβάσιμος. Αλλά και ο φόβος του θανάτου στερείται ισχύος, καθώς ο θάνατος δεν υπάρχει όσο είμαστε ζωντανοί. Αν σκεφτούμε τον θάνατο ως το τέλος των επιλογών, των βιωμάτων, είναι πιθανό να δώσουμε αξία στη ζωή. Μέσω του Επίκουρου, η φιλοσοφία γίνεται μια τεχνική ελέγχου των επιθυμιών και φάρμακο για την απομάκρυνση των φόβων.
Νικηφόρου Παρασκευή – Φιλοσοφική Σύμβουλος
