Γιατί ο Σωκράτης ήπιε τελικά το κώνειο;

Στον Φαίδωνα, ο Πλάτωνας παρουσιάζει τον Σωκράτη να απευθύνει τα τελευταία λόγια του στον Κρίτωνα, λέγοντας ότι οφείλουν να θυσιάσουν έναν πετεινό στον Ασκληπιό. Η φράση αυτή χρησιμοποιήθηκε από τον Nietzsche στα πλαίσια της κριτικής απέναντί του, για να καταδείξει το γεγονός πως ο Σωκράτης υπέφερε από τη ζωή, και πως με τον θάνατό του θα απελευθερωθεί από το μαρτύριο της, γι’ αυτό θέλει να προσφέρει μια θυσία στον Ασκληπιό. Αυτές τις τελευταίες στιγμές σύμφωνα με τον Γερμανό φιλόσοφο, αποκαλύφθηκε η αλήθεια που έκρυβε ο Σωκράτης. Ο Nietzsche ασκεί κριτική στη δραστηριότητα του Σωκράτη ως θεραπευτή, αλλά και στο αναπάντεχο συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε όσον αφορά στη στιγμή του θανάτου του.

Η πόλη της Αθήνας βρισκόταν ήδη σε καθοδική πορεία, οπότε ο Σωκράτης με το να αποκαλύπτει τις πλάνες των συμπολιτών του, προβάλλονταν σαν σωτήρας, σαν γιατρός, και έτσι ασκούσε γοητεία ειδικά στους νέους. Η δραστηριότητά του επικεντρωνόταν στην καταπολέμηση των ενστίκτων και την ανάδειξη της λογικής, γεγονός που φέρνει τον Nietzsche απέναντί του.

Νόσο την χαρακτηρίζει αυτή την προσπάθεια καταπολέμησης των παθών και επιβολής της λογικής, από την οποία θεωρεί πως υπέφερε ο Σωκράτης. Γι’ αυτό το τέλος του το επέλεξε ο ίδιος, αν και του δόθηκε η ευκαιρία να μην πιει το κώνειο, κατανοώντας σε αυτή την περίπτωση, πως δεν μπορεί να γιατρεύει ο ίδιος, παρά μόνο ο θάνατος. Έτσι στην οπτική του Nietzsche ο Σωκράτης τελικά δεν είναι παρά ένας αυτοξεγελασμένος, ανάμεσα στους αρκετούς Αθηναίους εκείνης της εποχής. Ένας έξυπνος αυτοξεγελασμένος όμως, καθώς, παρότι ειρωνευόταν τους συμπολίτες του επειδή δεν μπορούσαν να επιχειρηματολογήσουν ως όντα των ενστίκτων που ήταν, η ειρωνεία στρεφόταν και προς τον ίδιο τον εαυτό του.

Ο Nietzsche δεν είχε ανέκαθεν αυτή τη γνώμη για τον Σωκράτη, καθώς αρχικά έβλεπε μια παιγνιώδη προσωπικότητα που απολαμβάνει το δώρο της ζωής. Από την άλλη, αν λάβουμε υπόψιν τα λόγια του Ζαρατούστρα, που προτρέπει τους μαθητές του να τον αποποιηθούν, να τον αποκαθηλώσουν, για να βρουν τον εαυτό τους, κατά αυτόν τον τρόπο μπορεί να λειτούργησε και ο Σωκράτης. Αυτή η αμφίθυμη στάση του Γερμανού φιλοσόφου, σύμφωνα με τον Hadot, αποκαλύπτει τη δική του αμφιβολία για το νόημα της ζωής. Έτσι, ο Σωκράτης στα μάτια του Nietzsche, μετατρέπεται σε μια τραγική φιγούρα. Η ερμηνεία που δίνει ο Hadot σε αυτά τα τελευταία λόγια του φιλοσόφου για την οφειλή του πετεινού στον Ασκληπιό, είναι πως θα απαλλαχθεί από την σωματική ζωή, η οποία αποτελεί νόσο, εννοώντας πως η αληθινή ζωή είναι η ψυχική. Μια άποψη καθαρά Πλατωνική, που μάλλον δεν αντικατόπτριζε την κοσμοθεωρία του  Σωκράτη. Σε διαφορετικό συμπέρασμα οδηγείται ο Lyotard όσον αφορά την επιλογή του Σωκράτη να πιει το κώνειο, θεωρώντας πως με αυτόν τον τρόπο έκανε φανερό στους αντιπάλους του πως δεν είχε τίποτα να χάσει, επιδιώκοντας να τους μεταστρέψει την σκέψη. Η στάση του Σωκράτη αποδεχόμενος την απόφαση του δικαστηρίου, είναι σύμφωνη με τη συμπεριφορά που επεδείκνυε κατά τη διάρκεια της ζωής του και με αυτά που πρέσβευε, δηλαδή την αυτοκυριαρχία, την αποδοχή των νόμων, την αδιαφορία για τον θάνατο δεδομένου ότι δεν γνωρίζουμε αν πάμε κάπου χειρότερα ή κάπου καλύτερα, και την ειρωνεία, αφού μέχρι την τελευταία στιγμή πρότεινε στους δικαστές όχι μόνο να μην τον καταδικάσουν, αλλά ότι θα έπρεπε να τον ανταμείβουν για τις υπηρεσίες που προσφέρει στην πόλη του. Ο θάνατος του Σωκράτη κατέδειξε την αδυναμία των Αθηναίων, συνειδητή ή μη, να αντιληφθούν την έλλειψη νοήματος και να αντέξουν την κριτική.

Κλείνοντας, ενδιαφέρουσα είναι η άποψη του Kirkegaard, ο οποίος αντιλαμβάνεται εξαρχής τον Σωκράτη ως τραγική προσωπικότητα, καθώς υποφέρει από τις ανολοκλήρωτες προσπάθειες διαμόρφωσης ενός εαυτού, υποφέρει από την ύπαρξή του, και από τη γνώση ότι δεν είναι σοφός αλλά έχει συνείδηση επ’ αυτού, γι’ αυτό τελικά αποδέχεται την θανατική ποινή του.

 

Νικηφόρου Παρασκευή – Φιλοσοφική Σύμβουλος

1 σκέψη για το “Γιατί ο Σωκράτης ήπιε τελικά το κώνειο;”

  1. Just discovered this spot and the mobile experience is surprisingly smooth on my older device. The welcome bonus was straightforward and the game selection keeps getting better with each update. I appreciate how transparent the payout rules are and how quickly my winnings land in my account. vn789kbet

Αφήστε ένα Σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Scroll to Top