Ο Nietzsche μέσα από τον φακό του Michel Onfray

Στο συγκεκριμένο άρθρο θα εξετάσουμε την ερμηνεία που δίνει ο Γάλλος στοχαστής Michel Onfray σε όψεις του οντολογικού συστήματος του Nietzsche.

Είναι χαρακτηριστική η φράση του Nietzsche πως ο Θεός είναι νεκρός, φράση που τη συναντούμε στα έργα του Χαρούμενη Επιστήμη και Τάδε έφη Ζαρατούστρα. Ο θάνατος του Θεού στερεί τον άνθρωπο από τα γνώριμα έως τότε ηθικά θεμέλια και τον αφήνει χωρίς σημείο αναφοράς. Μαζί Του πεθαίνει το Καλό και το Κακό, και έτσι θα πρέπει να περιπλανηθούμε πέρα από το καλό και το κακό, τίτλο που έδωσε σε βιβλίο του ο Nietzsche αναλύοντας ακριβώς αυτή τη συνθήκη.

Ο Nietzsche δεν θρηνεί για τον θάνατο του Θεού, αντιθέτως τον αντιμετωπίζει ως ευκαιρία για την χαραυγή του ανθρώπινου πνεύματος και την ανάδειξη του υπερανθρώπου. Μέχρι να αναδυθεί όμως ο καινούριος αυτός άνθρωπος, ο Nietzsche είχε σωστά διαβλέψει πως η έλλειψη της θεϊκής εγγύησης θα οδηγήσει σε δύσκολους καιρούς, σε ταραχές και σε ζόφο.

Ο Θεός για τον οποίο κάνει λόγο ο Nietzsche είναι ο ιουδαιοχριστιανικός Θεός, και από αυτόν πρέπει οι φιλόσοφοι να απαλλάξουν μια και καλή τον άνθρωπο, διότι παρά τον θάνατό του εξακολουθεί να ζει σε πολλές εκφάνσεις της ζωής. O Onfray αντιλαμβάνεται πως ο Γερμανός φιλόσοφος δεν απορρίπτει έναν εμμενή Θεό, που ταυτίζεται με τον κόσμο, χωρίς να τον έχει δημιουργήσει, αλλά βρίσκεται εντός του (αυτή  τη θέση είχε αναλύσει και υπερασπιστεί πολύ νωρίτερα ο Spinoza). Η πρώτη αρχή που τίθεται λοιπόν είναι πως τα πάντα είναι εμμενή και ο Θεός δεν υπάρχει.

Η δεύτερη αρχή κατά τον Onfray έγκειται στη θέση πως τα πάντα είναι μονισμός και η βούληση για δύναμη είναι το παν. Εστιάζοντας στο σώμα, ο Nietzsche θα τονίσει την επιμονή του για δύναμη, ανάπτυξη, επέκταση, υπεροχή, όχι όμως λόγω κάποιας ηθικότητας, αλλά απλά και μόνο επειδή ζει, και επειδή η ζωή είναι πάντα θέληση για δύναμη. Αυτή η δύναμη είναι βιταλιστική, είναι ζωτική ορμή που ενυπάρχει στα ζώα και στα φυτά. Μελετώντας τον κόσμο, διαπιστώνει πως αποτελεί ένα όλον, ομογενές, ενωμένο και συνεκτικό, ο οποίος ενέχει μια αρχή που διασφαλίζει την ενότητα. Αυτός ο μονισμός, χαρακτηριστικός της στωικής διδασκαλίας αντιτίθεται στον ιουδαιοχριστιανικό δυϊσμό.

Ο Onfray δεν παραλείπει να θέσει τέλος σε μια παρεξήγηση όσον αφορά στη θέληση για δύναμη και τη σύνδεσή της με τον ναζισμό. Η παρεξήγηση προήλθε από την αδερφή του Nietzsche, η οποία ήταν αντισημίτρια και μεγάλη θαυμάστρια του ναζισμού, και η οποία παραποίησε κάποιες σημειώσεις του Γερμανού φιλοσόφου για την έννοια της βούλησης για δύναμη. Ο Onfray μελετά μόνο τα έργα του ίδιου του Nietzsche για να βγάλει τα συμπεράσματά του, όπως επίσης στέκεται σε ομολογίες του ίδιου του Χίτλερ, ο οποίος δήλωνε πως προτιμά και μελετά τον Schopenhauer, θεωρώντας τον Nietzsche περισσότερο καλλιτέχνη και όχι τόσο κατανοητό.

Η έννοια της αιώνιας επιστροφής απαντάται πρώτη φορά στο έργο Χαρούμενη Επιστήμη, δηλώνοντας πως αυτό που συνέβη έχει ήδη συμβεί και θα συμβαίνει ξανά και ξανά αιωνίως. Η αιώνια επιστροφή είναι αιώνια επιστροφή του ίδιου, του όμοιου, του απαράλλαχτου. Στη Χαρούμενη Επιστήμη, ο Nietzsche αναφέρει πως έρχεται ένας δαίμονας και σου λέει πως την ζωή σου έτσι όπως την έζησες θα την ζεις ξανά και ξανά αιωνίως, χωρίς την παραμικρή αλλαγή. Κάθε σκέψη που έκανες, κάθε ον που συνάντησες, ό,τι έκανες, ό,τι είπες, θα τα βιώνεις επαναλαμβανόμενα αναρίθμητες φορές. Πώς θα σε έκανε να νιώσεις αυτό; Τρόμο ή γαλήνη; Η αιώνια επιστροφή μπορεί να αποτελέσει την πυξίδα της ζωής μας, αφού πλέον θα την αντιμετωπίζουμε διαφορετικά αν είναι να την βιώνουμε ξανά και ξανά. Η πίστη σε αυτή, μπορεί να μας οδηγήσει σε πλήρη μεταμόρφωση.

Τέλος, ο Γάλλος στοχαστής κλείνει με μια εξίσου σημαντική με τα παραπάνω έννοια, αυτή της amor fati, της αγάπης δηλαδή για το πεπρωμένο. Ό,τι υπάρχει πρέπει να αγαπηθεί και αυτό θα μας οδηγήσει στον υπεράνθρωπο. Το μεγαλείο στον άνθρωπο είναι να μη θέλει να έχει τίποτα το διαφορετικό, να αντέχει το αναγκαίο. Ο υπεράνθρωπος είναι αυτός που γνωρίζει πως ο Θεός δεν υπάρχει γιατί τα πάντα είναι εμμενή,  πως η βούληση για δύναμη είναι το παν, πως ελεύθερη βούληση δεν υπάρχει διότι όλα είναι προκαθορισμένα και πως η αιώνια επιστροφή είναι ο μοναδικός νόμος. Όπως σημειώνει και ο ίδιος ο Nietzsche, amor fati (αγάπη της μοίρας), ας είναι αυτή η αγάπη μου από δω και πέρα! Δεν θέλω να κηρύξω πόλεμο εναντίον αυτού που είναι άσχημο. Δεν θέλω να κατηγορώ ούτε εκείνους που κατηγορούν. Θέλω να είμαι, σε κάθε περίπτωση, ένας άνθρωπος που λέει μόνο Ναι!

 

Παρασκευή Νικηφόρου – Φιλοσοφική Σύμβουλος

Scroll to Top