Η σημασία της φιλοσοφικής άσκησης για τον Pierre Hadot

Στην αρχαιότητα η φιλοσοφία είναι ουσιαστικά διάλογος, μια ζωντανή σχέση μεταξύ προσώπων περισσότερο, παρά αφηρημένη σχέση με ιδέες. Στοχεύει στη διάπλαση ή σε μια μεταλλαγή του ατόμου και όχι στην πληροφόρηση. Μερικά παραδείγματα είναι οι διάλογοι του Πλάτωνα που αποτελούν άσκηση εξωτερικού λόγου, το Εγχειρίδιο του Επίκτητου ως άσκηση εσωτερικού λόγου, οι σημειώσεις των μαθημάτων του Αριστοτέλη, οι επιστολές του Επίκουρου. Γι’ αυτό όπως σημειώνει ο Hadot, εντοπίζουμε στα παραπάνω αντιφάσεις, επαναλήψεις, περιστροφές, ή δεν δίνονται άμεσα απαντήσεις, όπως λόγου χάρη στους διαλόγους του Πλάτωνα. Όλα αυτά εξηγούνται αν σκεφτούμε πως οι αρχαίες φιλοσοφίες δεν επεδίωκαν να παρουσιάσουν αποκλειστικά μια συστηματική θεωρία της πραγματικότητας, αλλά σκοπός ήταν να μάθουν στους μαθητές τους μια μέθοδο που να τους επιτρέπει να προσανατολίζουν τόσο τη σκέψη τους όσο και τη ζωή τους. Ο φιλοσοφικός λόγος πράγματι δίνει πληροφορίες περί του όντος, της ύλης, των ουράνιων φαινομένων, αλλά ταυτόχρονα προορίζεται να διαπλάσει τον πνεύμα, να του μάθει να αναγνωρίζει προβλήματα, μεθόδους συλλογισμού, μέσα προσανατολισμού της σκέψης και της ζωής.

Ο Hadot επαναπροσδιορίζει την φιλοσοφία ως βιωμένη άσκηση, ως πρακτική της λογικής, της ηθικής και της φυσικής. Ως προς την λογική, είναι απαραίτητη η κριτική των παραστάσεών μας και η ορθή άσκηση της σκέψης μας στον καθημερινό βίο. Η ηθική αφορά στις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους και τα κριτήρια της αρμονικής συμβίωσης. Σχετικά με την φυσική, ο Hadot αναδεικνύει τη στάση μας έναντι του κόσμου και των πραγμάτων μέσα στη γυμνή και φυσική τους πραγματικότητα. Συχνά αναφέρεται στην ενατένιση του σύμπαντος σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια, γεγονός που μας απελευθερώνει από την όποια εγωιστική προοπτική. Τόσο ο Αριστοτέλης όσο και ο Κικέρων, ενθάρρυναν τη μελέτη των φυσικών φαινομένων, όχι μόνο για χάρη της γνώσης αλλά και για την ευχαρίστηση που μας προκαλούν.

Για τον Γάλλο φιλόσοφο, η συνείδηση της παρουσίας του κόσμου και του γεγονότος ότι ανήκουμε σε αυτόν είναι μεγίστης σημασίας για την αντίληψη της ζωής μας. Δεν πρόκειται μόνο για μια καθαρά αισθητική θέαση, αλλά για μια άσκηση προορισμένη να μας απομακρύνει από μια μεροληπτική και μερική άποψη, ώστε να δούμε τα πράγματα και την ύπαρξή μας εντός μιας καθολικής και κοσμικής προοπτικής. Με λίγα λόγια, να αποκτήσουμε κοσμική συνείδηση μέσα στο ανεξερεύνητο μυστήριο της ύπαρξης. Έναντι της ναυτίας μπροστά στην ύπαρξη κατά τον Sartre, ή του παραλόγου κατά τον Camus, ο Hadot προτείνει τον θαυμασμό! Για τον Hadot όπως και για τον Merleau Ponty, ο κόσμος και η λογική δεν αποτελούν πρόβλημα, είναι μυστηριώδη, ένα μυστήριο που δεν φτάνει σε κάποια λύση, μπορεί μόνο να το νιώθει κανείς. Κατάπληξη και θαυμασμό μπροστά στην ανεξήγητη ανάβλυση ναι, αλλά γιατί ναυτία, αναρωτιέται ο Hadot. Το ιερό ρίγος δεν το παράγει κανείς κατά βούληση, μας κυριεύει σπάνια, ας μην το αποφεύγουμε και ας αντικρίζουμε το άφατο μυστήριο της ύπαρξης.

 

Νικηφόρου Παρασκευή – Φιλοσοφική Σύμβουλος

Αφήστε ένα Σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Scroll to Top