Ο Binswanger είναι ο εισηγητής της dasein ανάλυσης, όπως αποκαλούσε τη θεωρία που άρχισε να αναπτύσσει από το 1930. Ο μαθητής του Boss, μετά το 1950 παρουσιάζει τη δική του εκδοχή της dasein ανάλυσης, διαφοροποιημένη από του δασκάλου του. Ως σημείο αφετηρίας και για τους δύο όπως μαρτυρεί ο όρος Dasein είναι η φιλοσοφία του Heidegger, και η απόκλισή τους από την φροϋδική ψυχανάλυση. Όποιος ψυχοθεραπευτής απωθούταν από την αιτιοκρατική ψυχανάλυση στρεφόταν στην υπαρξιακή ανάλυση που στηρίζεται στην φαινομενολογία και την υπαρξιακή φιλοσοφία. Ο Heidegger άσκησε επιρροή προς αυτή την κατεύθυνση, προβάλλοντας επιχειρήματα για την απόρριψη της ψυχανάλυσης λόγω του υποτιθέμενου φυσικό -επιστημονικού αιτιοκρατικού χαρακτήρα της. Σημείο σύγκλισης φροϋδικής και χαϊντεγκεριανής εικόνας του ανθρώπου είναι η ροπή προς την αυταπάτη, η αποξένωση από τον εαυτό και η αίσθηση ότι κάτι κρύβεται πίσω από τα φαινόμενα.
Σκοπός της dasein αναλυτικής ψυχοθεραπείας είναι να δώσει χώρο στον θεραπευόμενο ώστε να αναπληρώσει την ματαιωμένη ανάπτυξη στην κατεύθυνση του μέγιστου δυνατού βαθμού ανοικτότητας και ελευθερίας. Στην κλασική ψυχανάλυση τίθεται το Γιατί ως ερώτημα, ενώ η dasein αναλυτική ρωτάει Γιατί όχι, προβάλλοντας ένα αίτημα ανοίγματος, τόλμης και ελευθερίας.
Ας δούμε συνοπτικά κάποιες βασικές διαφορές μεταξύ φροϋδικής και dasein ανάλυσης. Για τον Freud τα συμπτώματα του θεραπευόμενου εκφράζουν την απωθημένη παιδική ηλικία. Στην dasein ανάλυση η προβολή του κόσμου λειτουργεί ως θεμέλιο του ασυνείδητου, αν υπάρχει a priori, έχει ήδη διαμορφώσει την παιδική ηλικία. Με βάση τα προλεχθέντα, στην φροϋδική ψυχανάλυση ο στόχος της θεραπείας είναι η ανασυγκρότηση της παιδικής ηλικίας, ενώ στην dasein ανάλυση στόχος είναι η έρευνα και η εννόηση της δομής του dasein. Επίσης, ο Boss είχε ταχθεί εξαρχής ενάντια στην έννοια της μεταβίβασης προς τον αναλυτή, υποστηρίζοντας πως στη σχέση θεραπευτή – θεραπευόμενου ανοίγεται κάτι νέο και δοκιμάζονται μη βιωμένες δυνατότητες. Μια ακόμη διαφορά σχετίζεται με την έννοια της εκδραμάτισης, όπου στην κλασική ψυχανάλυση επιδιώκεται να μετατραπεί σε απλή ανάμνηση, ενώ στην dasein ανάλυση, η εκδραμάτιση αποκτά θετικό πρόσημο, καθώς ανοίγει δυνατότητες ωρίμανσης. Τέλος, η dasein ανάλυση απορρίπτει το εμμονικό με τον έλεγχο νεοτερικό υποκείμενο.
Εάν ο άνθρωπος σε κάθε πράξη του νοιάζεται για το δικό του Είναι, το φιλοσοφείν ανήκει στην ανθρωπινότητα καθ’ αυτή, δεν είναι κάτι που μπορεί να προστεθεί εκ των υστέρων, ούτε ανήκει στους ειδικούς. Εάν ο άνθρωπος συνιστά ένα εκ θεμελίων ον που φιλοσοφεί, τότε ο dasein αναλυτικός ψυχαναλυτής μπορεί να κατανοήσει την ψυχική πάθηση των θεραπευόμενών του. Σύμφωνα με τον Heidegger, ο άνθρωπος πρέπει «να είναι», η ύπαρξή του βρίσκεται σε αντίθεση με το απλό «υφίστασθαι» και το «συμβαίνει». Μόνο ο άνθρωπος «υπάρχει», με την έννοια ότι καλείται όσο ζει να αναλάβει τη ζωή του ως έργο προς επιτέλεση. (Ομοίως για τον Sartre η υπαρκτική ελευθερία είναι εγγενής στην ύπαρξή μας, διαφοροποιούμενη από την κοινωνική ή την προσωπική). Στην dasein ανάλυση η έμφαση δίνεται όχι στον τρόπο που είμαι ατομικά πλασμένος, ούτε στο πώς ζω τη ζωή μου, αλλά στο γεγονός πως εγώ ο ίδιος πρέπει να ζήσω τη δική μου ζωή χωρίς τη δυνατότητα μετάθεσής της σε άλλον.
Νικηφόρου Παρασκευή – Φιλοσοφική Σύμβουλος
Βιβλιογραφία
- Alice Holzhey-Kunz, dasein ανάλυση – φαινομενολογία ψυχοθεραπεία ερμηνευτική, μτφ. Β. Κακοσίμου, εκδ. Ευρασία, Αθήνα 2018
