65 χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τον θάνατο του φιλοσόφου, μυθιστοριογράφου, δοκιμιογράφου, θεατρικού συγγραφέα και πολλών άλλων, Albert Camus. Γεννημένος το 1913 στην Αλγερία, θα χάσει τη ζωή του μόλις στα 47 του χρόνια έπειτα από αυτοκινητικό δυστύχημα στη Γαλλία.
Το 1957, τρία χρόνια πριν τον θάνατό του, του απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας για τα βιβλία του, αλλά και για την αγωνιστική στάση που επεδείκνυε με επίκεντρο πάντα τον άνθρωπο, καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Πυρήνα της φιλοσοφικής του σκέψης αποτελεί η έννοια του παραλόγου, το οποίο μπορούμε να ξεπεράσουμε με αλήθεια και δράση.
«Μεγαλωμένος πρώτα από όλα με τη θέα της ομορφιάς, που ήταν ο μόνος μου πλούτος, είχα ξεκινήσει με την πληρότητα».
Στο συγκεκριμένο άρθρο θα εστιάσουμε στην πρόσληψη της ομορφιάς στο έργο του Καμύ. Στα πρώτα του έργα, κεντρικό ρόλο παίζουν τα φυσικά στοιχεία που αποπνέουν ομορφιά, γίνονται νοηματοδότες της χαράς, και λόγος απομάκρυνσης από την απελπισία με την οποία ζούσε λόγω της φυματίωσης. Ο όμορφος ήλιος, η πληρότητα του ουρανού, η αιωνιότητα του φωτός και ο κόσμος που περικλείει αυτές τις αλήθειες, ωθούν τον Καμύ να βιώσει τη ζωή ως θαύμα, και την ύπαρξή του ως πηγή χαράς. Η γύμνια στην επαφή με το υγρό στοιχείο της θάλασσας ή κάτω από το φως του ήλιου, είναι για τον ίδιο αδιαμεσολάβητες χαρές.
Η ομορφιά των τοπίων από το Αλγέρι που μεταφέρει στα Σημειωματάριά του και στους Γάμους, είναι συνδεδεμένη με την φτώχεια, η οποία για τον Καμύ νοηματοδοτείται με θετικό πρόσημο, προσιδιάζοντας στην απογύμνωση. Χάριν σε αυτήν, έρχεται σε μια άμεση και ουσιαστική επαφή με την φύση. Στο πρώτο βιβλίο των Σημειωματάριων, περιγράφει τις οχτώ μέρες που πέρασε σε μια παραλία ως αντίκρισμα της αλήθειας για το τί σημαίνει ελευθερία, νιότη και άνεση. Όπως ο ίδιος συμπεραίνει, η φυσική ομορφιά για τους “έχοντες” αποτελεί φυσικό αγαθό. Για τους στερημένους από υλικά αγαθά, είναι ανεκτίμητο δώρο.
Η αναγκαιότητα για ομορφιά στις ευρωπαϊκές πόλεις, τόσο ως φυσική που εκλείπει εντός τους, όσο και ως δημιουργία στο βίο των ανθρώπων, εκφράζεται από τον Καμύ ως επιτακτικό αίτημα διάσωσης της ειρήνης και της αγάπης, ιδίως έπειτα από τις ταραχώδεις περιόδους των πολέμων. Η ασχήμια των πόλεων, καθώς στερούνται ουρανό, δημιουργεί στον φιλόσοφο το αίσθημα του οίκτου γι’ αυτές αλλά και της υπευθυνότητας για την απόκοσμη ζωή των αστών. Από την άλλη, ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο έργο του για τις χώρες που μεταδίδουν το Κάλλος, οι οποίες χρήζουν προστασίας, εννοώντας κυρίως τις μεσογειακές χώρες. Η αγάπη αυτών των χωρών για την ελευθερία τίθεται σε προτεραιότητα, μια ελευθερία που πηγάζει από την ομορφιά. Ο Καμύ διαπιστώνει πως η ομορφιά του τοπίου στις μεσογειακές χώρες μπορεί να γίνει ενίοτε φορτική, οδηγώντας στην απελπισία. Ο χαρακτηρισμός της ομορφιάς ως ανυπόφορης, εκφράζεται στην ανικανότητά μας να την αντικρίσουμε και στην απελπισία που μας γεννά, καθώς η φευγαλέα στιγμής της, αντικρούει στον πόθο μας για αιωνιότητα.
Στις σημειώσεις του για την Πανούκλα, ο Καμύ αποδίδει στις πρωινές ώρες μια πηγαία ομορφιά, όταν εξαντλούνται μόλις σε μια βόλτα και ένα τσιγάρο. Αυτή η κοινότοπη σκηνή, δείχνει πως μπορούσε να συλλάβει και να βιώσει την ομορφιά με τον πιο απλό τρόπο. Γεγονός που ο ίδιος ομολογεί σε όλα σχεδόν τα έργα του, να του αρκεί για να αντλήσει ευτυχία ένα όμορφο σκηνικό της φύσης με τους ανθρώπους και τις ασχολίες τους σε όλες τις εκφάνσεις.
Παραδέχθηκε (μετά την ηλικία των σαράντα) πως δεν υπήρχε μεγαλύτερη χαρά από το να πατάει στην άμμο, να αντικρίζει το φως και να ακούει τα σφυρίγματα από το κύμα της θάλασσας. Και στο ίδιο μέρος, στη θάλασσα, κάτω από το σεληνόφωτο με την παρατεταμένη σιωπή, είναι που διαπιστώνει τον πυρήνα της αλήθειας της ζωής του, πως ήταν αδύναμος, αλλά έκανε ό,τι μπορούσε. Και έτσι, θα μπορούσε να πεθάνει εκεί ειρηνικά.
Νικηφόρου Παρασκευή – Φιλοσοφική Σύμβουλος
Βιβλιογραφία
- Αλμπέρ Καμύ, Σημειωματάρια Βιβλίο Πρώτο Μάιος 1935 – Φεβρουάριος 1942, μτφ. Καρακίτσου Ντουζέ, N., Κασαμπαλόγλου – Ρομπλέν M., επιμ. έκδ. – σημειώσεις Crosier R.G., εκδ. Πατάκη
- Αλμπέρ Καμύ, Η καλή και η ανάποδη, μτφ., Καρακίτσου – Ντουζέ Ν., Κασαμπαλόγλου – Ρομπλέν Μ., εκδ. Καστανιώτη
- Αλμπέρ Καμύ, Γάμοι, μτφ., Καρακίτσου – Ντουζέ Ν., Κασαμπαλόγλου – Ρομπλέν Μ., εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2008
