Κατά την αρχαιότητα έξι φιλοσοφικές σχολές ανέπτυξαν την φιλοσοφία ως τρόπο ζωής, ως υπαρξιακή στάση: ο πλατωνισμός, ο αριστοτελισμός, ο κυνισμός, ο σκεπτικισμός, ο στωικισμός και ο επικουρισμός. Οι φιλόσοφοι – ιδρυτές των παραπάνω σχολών θέλησαν να προτείνουν στην πράξη συγκεκριμένους τρόπους ζωής, τους οποίους ακολουθούσαν και οι ίδιοι. Ανέπτυξαν έτσι μία σύμπνοια μεταξύ φιλοσοφικού λόγου και φιλοσοφικής ζωής, απομακρυσμένοι από το πρότυπο του στοχαστή που ενδιαφέρεται για την καθαρή θεωρία. Ας τις δούμε ξεχωριστά.
Οι πλατωνιστές εμπνεόμενοι από την σωκρατική παράδοση, χρησιμοποιούσαν τις ερωταποκρίσεις για να παρουσιάσουν τη διδασκαλία τους, επιδεικνύοντας ζωηρό ενδιαφέρον για συζήτηση. Διακατέχονταν από πολιτικές φιλοδοξίες, θέλοντας να ασκήσουν επιρροή στην πολιτική σκηνή, με βάση τα πρότυπα που τους ενέπνεε ο Πλάτων. Ένα άλλο χαρακτηριστικό γνώρισμα στη στάση των πλατωνιστών ήταν η νοησιαρχία, η βαρύτητα δηλαδή που έδιναν στην πνευματική ζωή εν αντιθέσει με την αδιαφορία για το σώμα, στα πλαίσια της πλατωνικής θεωρίας των Ιδεών. Στον δημόσιο βίο μπορούσες να τους αναγνωρίσεις από την κομψότητα, την υπερηφάνεια και τον αριστοκρατικό τους αέρα. Στο Συμπόσιο, ο Πλάτων αναφέρει πως μόνο ο Θεός είναι ο σοφός, επομένως ο άνθρωπος δεν μπορεί παρά να είναι φιλό-σοφος, αναζητητής της σοφίας.
Ο Αριστοτελικός τρόπος ζωής αντανακλά του πρότυπο του Σταγειρίτη φιλοσόφου ως επιστήμονα αφιερωμένο στη μελέτη. Οι Αριστοτελικοί ακολουθούσαν έναν πιο θεωρητικό τρόπο ζωής (vita contemplativa), επικεντρωμένο στην έρευνα, την παρατήρηση και τον στοχασμό. Ο ίδιος ο Αριστοτέλης εκτός από φιλόσοφος, ασχολήθηκε με μια ευρεία γκάμα των φυσικών επιστημών, όπως η ζωολογία, η βοτανολογία, η μετεωρολογία και άλλες. Μια ζωή αφιερωμένη στη γνώση, της οποίας η επιθυμία είναι έμφυτη στον άνθρωπο και η οποία γνώση – επιστήμη θα πρέπει να χρησιμοποιείται ανιδιοτελώς. Αν μας φαίνεται πως ο αριστοτελικός τρόπος ζωής δεν είναι τόσο πρακτικός, αρκεί να αναφέρουμε πως στον Αριστοτέλη η φιλοσοφία μπορεί να φέρει την ευδαιμονία στον άνθρωπο και να τον οδηγήσει στην αρετή μέσω της επιδίωξης της μεσότητας.
Οι Κυνικοί από την άλλη, μπορούν να χαρακτηριστούν οι αντισυμβατικοί της αρχαιότητας, οι οποίοι εξέτρεπαν από την κοινή λογική. Δεν άφησαν κανένα γραπτό, δεν διέδιδαν κανενός είδος διδασκαλία, αλλά κυκλοφορούσαν στη δημόσια ζωή, κάνοντας ό,τι θα έκαναν και εντός της οικίας τους χωρίς κανένα δισταγμό. Ο Αντισθένης που ήταν ο ιδρυτής της Κυνικής σχολής, υπερασπιζόταν την εσωτερική αυτονομία, προτείνοντας την αποδέσμευση από τα εξωτερικά αγαθά, όπως ο πλούτος και η ηδονή. Ο δρόμος προς την ευδαιμονία περνά μέσα από την αυτάρκεια. Εδώ διαπιστώνουμε τη διαφορά σε σχέση με τις προηγούμενες δύο σχολές, για τις οποίες η ευδαιμονία μπορεί να επιτευχθεί μόνο εντός της πόλεως, στην αλληλεπίδραση των ανθρώπων στα πλαίσια των κοινωνικών τους σχέσεων. Περισσότερος ακραίος υπήρξε ο Διογένης ο οποίος αποκήρυττε πλήρως τις νόρμες, ζώντας σε πιθάρι, κάνοντας αισχρές χειρονομίες στην εκκλησία του δήμου, και γενικά διάγοντας έναν τρόπο ζωής αναιδή.
Οι Σκεπτικοί επιδίωκαν την αταραξία μέσω της αποχής τους από τις κρίσεις για τα πράγματα, καθώς η ύπαρξη μιας απόλυτης σημασίας της πραγματικότητας δεν είναι εφικτή. Η τεχνική της αταραξίας θα οδηγήσει σε μια αμερόληπτη πρόσληψη του κόσμου. Κύριος εκφραστής ο Πύρρωνας, αρνούνταν να αντιτάξει νέες μεροληψίες στις ήδη υπάρχουσες. Ο Σέξτος ο Εμπειρικός αποτελεί σημαντική μορφή σκεπτικού φιλοσόφου, που μέσα από το έργο του ψέγει τους δογματικούς φιλοσόφους που “νομίζουν” ότι έχουν ανακαλύψει την αλήθεια, όπως ακόμη αντιτίθεται και στη διδασκαλία των ίδιων των μαθημάτων (γραμματική, ρητορεία, γεωμετρία και άλλων).
Τα παραδείγματα της στωικής φιλοσοφίας ως τρόπου ζωής είναι αρκετά. Οι επιστολές του Σενέκα αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα φιλοσοφικής συμβουλευτικής, στις οποίες καταπιάνεται με κάθε τροπή που μπορεί να πάρει η πραγματικότητα και πώς μπορούμε να την διαχειριστούμε. Τα Εις εαυτόν του αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου δείχνουν πώς η ίδια η φιλοσοφία μπορεί να προσφέρει δύναμη και παρηγοριά κάτω από δύσκολες συνθήκες, αλλά και πώς ένας αυτοκράτορας-φιλόσοφος μπορεί να συμπεριφέρεται αμερόληπτα με αγνές προθέσεις. Βασική διδασκαλία των Στωικών ήταν να μπορούμε να διακρίνουμε ποια πράγματα είναι υπό τον έλεγχό μας και ποια λειτουργούν ανεξάρτητα από εμάς. Από αυτό προκύπτει η σημασία που έδιναν στο τώρα, στην αξία του παρόντος, στο οποίο μπορούμε να επέμβουμε και να το αντιμετωπίσουμε ως δώρο (present= παρόν, δώρο). Η ευδαιμονία για τους Στωικούς αποκτάται μέσω της λογικής επιδίωξης της αρετής και της αποδοχής της μοίρας ως τέλειου θεϊκού σχεδίου.
Οι Επικούρειοι υπερασπίζονταν την χαρά του υπάρχειν και την αταραξία της ψυχής. Απομακρυσμένοι από το κέντρο της πόλης και από τη συμμετοχή στα κοινά, ίδρυσαν τον γνωστό κήπο, όπου απολάμβαναν την φιλία, τη μάθηση, εξασκούμενοι στον περιορισμό των περιττών επιθυμιών. Για τον Επίκουρο η ευδαιμονία είναι η ψυχοσωματική ισορροπία, για την απόκτηση της οποίας είναι απαραίτητη η αντικειμενική μελέτη της φύσης ώστε να απομακρυνθούν οι ανυπόστατοι φόβοι και να απολαύσουμε την ύπαρξή μας. Η επικούρεια φιλοσοφία, όπως και η στωική, ανταποκρίνονται στη σύγχρονη εποχή, έχοντας θεραπευτική αξία. Η Γνωστική-Συναισθηματική–Συμπεριφορική (CBT) Ψυχοθεραπεία, που αποτελεί την πλέον διαδεδομένη και αποτελεσματική μορφή ψυχοθεραπείας στις μέρες μας, έχει τις ρίζες της στην επικούρεια και στωική φιλοσοφία.
Νικηφόρου Παρασκευή – Φιλοσοφική Σύμβουλος

I have been scouting new spots for months and this place finally checked all the right boxes. The deposit options cover everything I need and withdrawals hit my wallet before I even finish my morning coffee. Solid platform with zero headaches so far. idgsc11